Subject: Başsağlığı ve Saygılarımla
From: "Kerem Alkin" <kerem@alkin.org>
Date: 16/09/16 17:17
To: "'Berat Albayrak'" <beratalbayrak@yahoo.com>, <beratalbayrak@gmail.com>
CC: <medet.yanik@gmail.com>

Kymetli Bakanm;

Zmre lgen Hanmefendi'nin vefat nedeniyle, tm Aileye basal dilerim. Merhume'nin Mekanlar Cennet Olsun, Allah Gani Gani Rahmet Eylesin.

 

Sayn Bakanm; geen hafta yaynlanan 2. eyrek Byme rakamlar ile ilgili bir analiz yaptm. Bu analizin nne, kresel ticaret ve ekonomiyle ilgili de bir durum tespiti kaleme aldm. Bilgilerinize sunarm. Sayglarmla.

 

27 eyrektir pozitif bymeyi srdryoruz. Kresel ticaretteki daralma, Trkiye'nin mal ve hizmet ihracatndan bymeye katkda bulunmasn nlyor. Bu nedenle, yurtii taleple byyoruz. Yurtii taleple byme, yurtii talebin finansmann da, KOB'lerin finansmann da ok daha kritik bir noktaya getiriyor. Temmuz ay sanayi retim verisinin yzde 4.9 gerilemesi dndrc. Bununla birlikte, austos ay ihracat hacmindeki yzde 6.9'luk art da umut verici. nmzdeki 4 ayn makro ekonomik performans Trkiye iin kritik nemde.

 

         in'deki son G20 Zirvesi de gsterdi ki, dnyann nde gelen ekonomileri kresel lekte vasat byme ve kresel ticaretteki daralmay aabilmek adna, daha proaktif tedbirler almalar gerektii noktasnda birbirlerini motive etme gayretindeler. 2014'de 18 trilyon dolarn zerine km olan dnya mal ticareti, 2015-106'da 16 trilyon dolar dzeyine gerilemi durumda. Buna karlk dnya hizmetler ticareti ise, 2014'de 5 trilyon dolar bir miktar am iken, 2015'de 4.7 trilyon dolara gerilemi. Mal ticareti kadar radikal bir gerileme yok kresel hizmet ticaretinde. 16 trilyon dolar civarndaki kresel mal ticaretinin 8.6 trilyon dolara yakn bir blmn gelimi lkeler, 7.4  trilyon dolar civarndaki bir blmn gelimekte olan lkeler (GO) gerekletirmekte. GO'lerce gerekletirilen 7.4 trilyon dolarlk kresel mal ticaretinin 4.6 trilyon dolarn Gelien Asya lkeleri, 920 milyar dolarn Latin Amerika, 841 milyar dolarn Orta Dou lkeleri, 500 milyar dolarn Bamsz Devletler Topluluu lkeleri, 388 milyar dolarn Afrika lkeleri, 169 milyar dolarn ise Dou Avrupa lkeleri gerekletirmekte.

 

         Dnya mal ticareti 2010-2015 aras ortalama yzde 3.2, dnya GSYH's ise yzde 2.5 byd. Kresel mal ticareti 2013 ve 2014'de, arka arkaya, yzde 2.7, 2015'de ise yzde 3 bym durumda. 1980 ile 2015 aras, kresel mal ticareti ortalama yzde 5 bym. 2012-2015, son 4 yl bu ortalamann en az 2 puan altnda seyretmi. Bu durum, Trkiye'nin ihracat hacmine de, 2014'de 157.6 milyar dolar dzeyine kadar km iken, son 2.5 ylda 140 milyar dolar ve bir miktar altna kadar gerileme olarak yansm durumda. Bu gerilemede, euro-dolar paritesinin gerilemesinin Trkiye'nin ihracat hacmine dolar cinsinden 9 milyar dolar negatif yansmasnn da etkisi unutulmamal. Esasen, Trkiye miktar cinsinden ihracatn belirli bir seviyede tutma gayretini srdryor. Son 10-15 yllk kresel GSYH bymesinin altnda kalan bir dnya ekonomisi, en az 2 puan ortalamann altna artan kresel mal ticareti, Trk ekonomisini de, ciddi bir arlkla toplam yurt ii talep ve aktivite ile bymeye zorluyor. 2016 ylnn 2. eyreinde toplam yurtii talebin Trkiye'nin bymesine katks 5.2 puan iken, net ihracatn bymeye katks -2.1 puan negatif olduundan, Trk Ekonomisi 2016 ylnn 2. eyreinde ancak yzde 3.1 byyebildi.

 

         Trkiye'nin her eyrek dnem, 3 aylk dnemde, GSYH bymesinin yzde 65-70'i Trk hane halknn nihai, gnlk tketim harcamalarndan, yzde 10 ile 12'si kamunun nihai tketim harcamalarndan, yzde 24' ise yatrm harcamalarndan geliyor. Yzde 24'lk yatrm harcamalarnn 4 ile 5 puan kamu yatrm harcamalarndan, 19-20 puan ise zel sektr yatrm harcamalarndan gelmekte. Tm kamu harcamalarnn GSYH bymesine katks yzde 14-15. Diyeceksiniz ki, bunlarn toplam yzde 104 oluyor. Doru, nk, net mal ve hizmet ihracatnn (mal ve hizmet ihracat - mal ve hizmet ithalat) Trkiye'nin GSYH bymesine etkisi -4 puan. Szn z, net ihracatn bymeye pozitif katks olsa, aslnda Trkiye, u anda yzde 5 ve zeri byyebilecek bir ekonomi. Nitekim, yukardaki bilgiyi tekrarlar isek, net ihracatn katks sfr olsa, net yurtii talep ile 2. eyrek bymemiz yzde 5.2 kacakt. Ancak, net ihracattaki daralma, GSYH bymesine -2.1 puan yansynca, 2. eyrek byme de yzde 3.1'de kald.

 

         Bilhassa, yatrm harcamalarnn (sabit sermaye yatrm harcamalar) 2016 ylnn ilk eyreinde, 2015 ylnn ilk eyreine gre yerinde sayarken, 2. eyrekte, bu defa 2015 ylnn ilk eyreine gre yzde 0.6 daralmas, zel sektrn yatrm evkinin krlm olmas anlamnda nemli bir mesaj veriyor. Kamunun makine-tehizat yatrmlarnda 2. eyrekte 5.8 ve ilk 6 ayda 4.6 daralma var. Buna karlk, kamunun inaat yatrmlar 2. eyrekte yzde 6.8, ilk 6 ayda yzde 6 artm durumda. Kamunun tm yatrmlar 2. eyrekte yzde 4.7, ilk 6 ayda yzde 4.5 artm. zel sektr yatrmlar ise, 2. eyrekte yzde 1.6, ilk 6 ayda yzde 1.2 daralm. zel sektr yatrmlarndaki daralmann temel nedeni makine ve tehizat yatrmlar. Bu alandaki yatrmlarda. 2. eyrekteki daralma yzde 5.3, ilk 6 aydaki daralma yzde 5.1. Buna karlk, zel sektr inaat yatrm harcamalar 1. ve 2. eyrekte de, doal olarak ilk 6 ayda da yzde 6.9 artm. Hem kamuda, hem de zel sektrde makine ve tehizat yatrm yaplmyor olmas dndrc.

 

         2015 ylnn ilk 6 aynda 32.6 milyar TL olan kamu inaat yatrmlar, 2016 ylnn ilk 6 aynda 36.2 milyar TL. Tm kamu yatrmlar ise, 2015 ylnn ilk 6 ayna gre, 2016 ylnn ilk 6 aynda 36.8 milyar TL'den, 40.8 milyar TL'ye km. zel sektrde ise, 2015 ylnn ilk 6 aynda 165 milyar TL olan toplam yatrmlar, 2016 ylnn ilk 6 aynda 182.4 milyar TL'ye ykselmi. Reel bymenin negatif olmas, zel sektr yatrmlarnn bymedii anlamna gelmiyor. Enflasyonun zerinde byyememi. zel sektr inaat yatrm harcamalar 2015 ylnn ilk 6 aynda 55.3 milyar TL iken, 2016 ylnn ilk 6 aynda 62.9 milyar TL'ye ulam. zel sektr makine ve tehizat yatrmlar ise, 2015 ylnn ilk 6 aynda 109.7 milyar TL iken, 2016 ylnn ilk 6 aynda 119.5 milyar TL'ye km. Yani, yatrmlar zel sektrde de bymeye devam ediyor. Ancak, makine ve tehizat yatrmlarnda enflasyonun zerinde yeterli bir reel byme yok. Trk hane halknn 2015 yl ilk 6 ay nihai tketim harcamalar 644.8 milyar TL iken, bu rakam 2016 ylnn ilk 6 aynda neredeyse 740 milyar TL'ye dayanm. Var olan tm olumsuzluklara ramen, Trk halknn tketimini arttryor olmas takdir edilmesi gereken bir durum ve reel bymeye de ciddi katk salyor. Trkiye'yi ziyaret eden turistlerin nihai tketim harcamalar ise 34.5 milyar TL'den, 2016 ylnn ilk 6 aynda 29.5 milyar TL'ye gerilemi.

 

         2015 ylnn ilk 6 aynda, Trk hane halk ve Trkiye'ye gelen turistler 672.5 milyar TL'lik bir yurtii tketim harcamas gerekletirmiler. Bu rakam, 2016 ylnn ilk 6 aynda 739.9 milyar TL'ye ulam. Yani, bir nceki yln ayn dnemine gre, yurtii tketim yzde 10 artm. Toplam yurtii tketim nerelerde kullanld diye baktmzda, gda, iki ve ttne 2015 ylnn ilk 6 aynda 181.1 milyar TL harcanmken iken, bu rakam 2016 ylnn ilk 6 aynda 190.8 milyar TL'ye ykselmi. kinci en nemli harcama kalemi olan ulatrma ve haberleme harcamalarnda ise, 2015 ylnn ilk 6 ayndaki harcama 135.3 milyar TL iken, 2016 ylnn ilk 6 aynda 153,1 milyar TL'ye sram. Ulatrma ve haberleme harcamalarndaki art nmzdeki yllarda en temel tketim harcamas gda ile yarabilir. Konut, su, elektrik, gaz ve dier yaktlara ise, 2015 ylnn ilk 6 aynda 126.1 milyar TL harcanm ise, bu yln ilk 6 aynda bu rakam 140.1 milyar TL'ye km. Mobilya, ev aletleri ve ev bakm hizmetlerine 2015 ylnn ilk 6 aynda 56.1 milyar TL harcanmken, bu rakam 2016 ylnn ilk 6 aynda 61 milyar TL'ye km.

 

         Giyim ve ayakkab harcamalarnda ise, rakam 1 ylda 31.1 milyar TL'den, 35.1 milyar TL'ye ykselmi. Salk harcamalar 23.4 milyar TL'den, 28 milyar TL'ye; Elence ve kltre harcadmz para 23.8 milyar TL'den 26.7 milyar TL'ye; Eitime yaptmz harcamalar ise 11.2 milyar TL'den 12.9 milyar TL'ye ykselmi. Eitim harcamalarndaki yzde 15'lik art, bir ok tketim harcamas kalemindeki artn hayli stnde. Toplam yurtii tketim harcamalarnn yzde 26's gda, iki ve ttn harcamalarndan oluuyor. Ulatrma ve haberlemeye harcanan parann yurtii tketim harcamalarnn yzde 21'ini temsil ediyor olmas dndrc. Konut, su, elektrik, gaz ve dier yaktlar da yzde 18.9'a gelince, buraya kadar saydmz 3 nemli yurtii tketim harcamas kalemi zaten yzde 66'ya, neredeyse toplam yurtii tketim harcamalarnn te ikisine geliyor. Trk halknn, harcamalar bu dzeydeyken, ayn zamanda ciddi bir tasarruf yapabilmesi de pek kolay gzkmyor.

 

         2016 ylnn 2. eyreinde, yzde 3.1'lik reel byme hzna tarm sektr 0.1 puan negatif katk salarken, imalat sanayi 0.8, inaat sektr ise 0.4 puan katk pozitif katk salam. Sanayinin toplam katks ise 1.3 puan. Hizmetler ise, 2.1 puanlk katk salam. Bu 2.1 puanlk hizmetler sektr katksnn 0.4 puan toptan ve perakende ticaretten, 0,7 puan finansal hizmetlerden ve 0.1 puan ise ulatrma sektrnden geliyor. Kamu tketim harcamalarnn 1.7 puan, hanehalk tketim harcamalarnn ise 3.4 puan katk salad yzde 3.1'lik reel bymeye, kamu yatrm harcamalar 0.2 puan pozitif katk salasa da, zel sektr yatrm harcamalarnn katks negatif dzeyde, -0.3 puan olduundan, toplam sabit sermaye yatrm harcamalarnn katks -0.1 puan ile negatif dzeyde kalm. stne net ihracatn da -2.1 puan ile negatif katks eklendiinde, 2. eyrekte bymenin neden yzde 3.1'de kaldn anlyoruz. Oysa, Trkiye'nin srdrlebilir bir byme trendinde olmas iin, hem yatrm harcamalarnn, hem de net ihracatn bymeye pozitif katks olmas gerekiyor.

 

         3. eyrein GSYH bymesinin ne kabilecei konusundaki ipularn da takip etmeyi srdreceiz. Nitekim, 9 Eyll Cuma gn aklanan 2. eyrek byme verilerinin hemen ncesinde, 8 Eyll perembe gn aklanan temmuz ay sanayi retim verileri, 3. eyrek byme konusunda dndrd. Buna gre, 2010 yl baz alnarak hesap edilmekte olan yeni sanayi retimi serisinde, 2010 yl ocak ayndan bu yana, bir nceki yln ayn ayna gre, 79 ay iinde, yllk bazda 3. kez, bir nceki yln ayn ayna gre sanayi retimi gerilemi. 2012 yl aralk ay ve 2015 yl ocak ayndan sonra, 3. kez ve 79 ayn en yksek gerilemesi olarak, 2016 yl temmuz aynda, sanayi retimi bir nceki yln ayn ayna gre yzde 4.9 gerilemi. Bu gerilemede, temmuz aynn hemen bana gelen bayram tatili ve 15 Temmuz menfur darbe giriimi ve sonrasndaki gelimelerin etkisi gz ard edilemez. Bu nedenle, austos aynda, geen yl 10.4milyar dolar olan ihracat hacminin, TM verilerine gre, yzde 6.9 artlar, 11.2 milyar dolara ulam olmas, austos ay iin umut verdi. Austos ayndaki sanayi retim verisinin pozitif gelmesi, 3. eyrek GSYH bymesi iin endieleri bir miktar dengeleyebilir.